Artykuł edukacyjny – Zachowania trudne u osób z FAS,FASD

Zachowania trudne u dzieci i młodzieży z FAS/FASD

Zachowania trudne to działania lub reakcje jednostki, które są niezgodne z normami społecznymi, szkodliwe dla niej samej lub otoczenia, utrudniają komunikację, naukę czy funkcjonowanie w środowisku, w grupie. Mogą one występować w różnych kontekstach, takich jak szkoła, dom, czy miejsce pracy, i dotykają osób w różnym wieku, z różnymi trudnościami, np. zaburzeniami rozwojowymi, emocjonalnymi czy społecznymi. Występują w większym, niż w analogicznej grupie rozwojowej, nasileniu czy częstotliwości. Zakłócają prawidłowe funkcjonowanie (osoby lub otoczenia) i są nieadaptacyjne,

Rodzaje zachowań trudnych:

1. Agresja fizyczna: Zachowania, które powodują fizyczne szkody innym osobom, np. bicie, kopanie, popychanie, gryzienie.
2. Agresja werbalna: Obraźliwe wypowiedzi, krzyk, przekleństwa, groźby wobec innych.
3. Autoagresja: Zachowania skierowane na szkodzenie samemu sobie, np. uderzanie się, gryzienie, samookaleczenia.
4. Zachowania destrukcyjne: Niszczenie przedmiotów, uszkadzanie mienia, rzucanie przedmiotami.
5. Zachowania opozycyjno-buntownicze: Celowe ignorowanie poleceń, sprzeciwianie się zasadom, odmowa współpracy.
6. Zachowania impulsywne: Działania wykonywane bez zastanowienia, które mogą być niebezpieczne, np. nagłe wybieganie na ulicę, niekontrolowane wybuchy emocji.
7. Stereotypie i manieryzmy: Powtarzalne, niecelowe ruchy lub czynności, np. kiwanie się, machanie rękami, nieustanne powtarzanie słów lub fraz.
8. Unikanie lub wycofywanie się: Ucieczka od sytuacji społecznych, unikanie obowiązków, zamykanie się w sobie.
9. Zachowania seksualne nieodpowiednie do kontekstu: Nieodpowiednie zachowania seksualne w miejscach publicznych lub w relacjach społecznych.
10. Nadużywanie substancji: Używanie alkoholu, narkotyków czy innych substancji w sposób problematyczny.

Przyczyny zachowań trudnych:

• Biologiczne: problemy zdrowotne, neurologiczne, genetyczne, zmęczenie, głód.
• Psychologiczne: stres, frustracja, niska samoocena, brak umiejętności radzenia sobie z emocjami.
• Środowiskowe: nieodpowiednie warunki, zbyt duże wymagania, brak wsparcia.
• Społeczne: konflikty, trudności w relacjach z innymi, izolacja społeczna.
• Specyficzne zaburzenia rozwojowe (np. autyzm, ADHD, niepełnosprawność  intelektualna).

Zrozumienie przyczyn zachowań trudnych jest kluczowe dla ich skutecznego zarządzania i modyfikacji. W wielu przypadkach pomocne są interwencje terapeutyczne, wsparcie specjalistów (np. psychologów, pedagogów, terapeutów) oraz dostosowanie środowiska i oczekiwań do potrzeb danej osoby.

Zachowania trudne u dzieci z FAS /FASDwynikają z trwałych uszkodzeń mózgu i układu nerwowego spowodowanych ekspozycją na alkohol w okresie prenatalnym. Objawy te mogą różnić się w zależności od dziecka, ale mają wspólne cechy, które wpływają na ich funkcjonowanie emocjonalne, społeczne i poznawcze.

Charakterystyczne zachowania trudne dla osób z FAS/FASD:

1. Problemy z samoregulacją emocji i impulsywnością

• Trudności w kontrolowaniu złości i frustracji.
• Częste wybuchy gniewu lub płaczu w odpowiedzi na drobne trudności.
• Impulsywne działania podejmowane bez zastanowienia nad konsekwencjami.
• Skłonność do wybuchowych i nagłych zmian nastroju.

2. Nadpobudliwość psychoruchowa

• Nadmierna aktywność fizyczna, trudności w uspokojeniu się.
• Nieumiejętność siedzenia w miejscu przez dłuższy czas (np. w klasie).
• Zachowania ryzykowne, np. wspinanie się na niebezpieczne miejsca.

3. Problemy z uwagą i koncentracją

• Rozpraszanie się przy najmniejszym bodźcu.
• Trudności w skupieniu się na zadaniach lub ich dokończeniu.
• Zapominanie poleceń i trudności w organizacji działań.

4. Trudności w rozumieniu norm i zasad społecznych

• Niezrozumienie reguł społecznych, np. kolejności w rozmowie czy granic osobistych.
• Nieodpowiednie zachowanie w miejscach publicznych (np. głośne wyrażanie emocji).
• Trudności w odczytywaniu emocji i intencji innych ludzi.

5. Problemy z agresją i prowokacją

• Agresja fizyczna (np. bicie, popychanie, rzucanie przedmiotami).
• Agresja werbalna (krzyki, obrażanie).
• Celowe działania mające wywołać reakcję dorosłych lub rówieśników.

6. Trudności z pamięcią i przetwarzaniem informacji

• Zapominanie nauczonych wcześniej umiejętności lub zasad.
• Powtarzanie tych samych błędów mimo wcześniejszych wyjaśnień.
• Dezorientacja w czasie i przestrzeni (np. mylenie godzin, miejsc).

7. Niska tolerancja na frustrację

• Łatwe poddawanie się w obliczu wyzwań.
• Wycofywanie się z sytuacji trudnych.
• Wyrażanie frustracji w sposób gwałtowny lub nieadekwatny.

8. Zachowania stereotypowe i powtarzalne

• Powtarzanie tych samych czynności, słów lub fraz.
• Trudności w elastycznym dostosowywaniu się do zmian.

9. Problemy sensoryczne

• Nadwrażliwość na dźwięki, światło, dotyk lub zapachy.
• Zachowania mające na celu regulację bodźców, np. machanie rękami, kołysanie się.

10. Skłonność do zachowań ryzykownych

• Podejmowanie działań zagrażających zdrowiu lub bezpieczeństwu.
• Ucieczki, narażanie się na niebezpieczeństwo, nieświadomość konsekwencji swoich działań.

Zachowania te są trudne zarówno dla dziecka, jak i jego otoczenia, ale można je łagodzić poprzez odpowiednią terapię, wsparcie psychologiczne, zrozumienie potrzeb dziecka oraz dostosowanie środowiska do jego możliwości. Wczesna interwencja i współpraca z ekspertami (np. pedagogami specjalnymi, terapeutami) są kluczowe w radzeniu sobie z trudnościami wynikającymi z FAS/FASD.